Mutant

R-4785542-1409405676-5203.jpeg
Lonely Woman, Ornette Coleman, The Shape Of Jazz To Come, 1959.

In de tijd dat The Sky Is The Limit nog niet over poenpakkerij ging, maar de Engelse vertaling was van Sous Les Pavés, La Plage, werd de wereld onverhoeds geconfronteerd met mutanten: mensen die van nergens lijken te komen en grijnzend alle zekerheden van de stiel bij het huisvuil zetten.

In de literatuur was er Thomas Pynchon, van wie we tot op de dag van vandaag niet weten wie hij werkelijk is of hoe hij eruit ziet. In zijn Gravity’s Rainbow portretteerde hij met Tyrone Slothrop de ultieme mutant. Slothrop, luitenant in het London van de Tweede Wereldoorlog, werd door de geheime politie gevolgd omdat er telkens een V-2 insloeg op de plaats waar hij een paar dagen eerder sexueel actief was geweest.

In de jazz was daar van de ene dag op de andere Ornette Coleman die de jazz verloste van knellende wetmatigheden zoals ritme en harmonie. Zijn muziek werd, eerst zeer tegen zijn zin, Free Jazz genoemd op de pancartes boven de ingang van de jazzclubs waar zijn kwartet urenlange sessies speelde.Tot zijn totale verrassing liepen die clubs telkens weer overvol. De uitleg was jammer genoeg niet dat de mensheid ineens inzag hoe vervelend Perry Como wel was maar omdat men dacht dat het optreden gratis was.

Dertig jaar later stond er in ons land een politieke mutant op die zich zeer bewust was van de fascinatie die de mens heeft voor het idee “gratis”. Toen zijn practische toepassing ervan aansloeg, reageerde men panisch in alle partijbureaus. Niet alleen omwille van het succes maar vooral omwille van de grillige onvoorspelbaarheid van zijn ideeën. Dus kwam al snel de gratuite kritiek dat gratis niet bestond. Alsof Stevaert, die ook culinair de rest van de Wetstraat ver achter liet, niet wist dat “there is no such thing as a free meal”. Hij wilde dat meer mensen konden eten en dat de beterbemiddelden, hijzelf dus ook, het gelag zouden betalen.

“Gratisbeleid is niet nieuw” was de andere kritiek, “Heden scheert men gratis”, de sneer. Alsof het in beleidszaken gaat over oorspronkelijkheid en niet over doeltreffendheid. Tijdens de gratistijd steeg het aantal De Lijnreizigers jaarlijks, nu daalt het. Overigens, de wet van Stigler zegt dat geen enkele uitvinding genoemd is naar zijn uitvinder. Stigler heeft absoluut gelijk want de wet was al vijfentwintig jaar eerder uitgevonden door ene Merton.

Stevaert, alhoewel verzot op poëzie, indierock en hedendaagse kunst, verachtte intellectuelen, een veel voorkomende afwijking bij hoogintelligente mensen met diplomanijd. De kans dat hij het “gratis”-idee bij Dan Ariely afkeek, een prof gedrageconomie godbetert, is dus klein. Maar Stevaert zou dol geweest zijn op Ariely’s experiment.

Ariely zette in een universiteitsrestaurant een chocoladehandeltje op. Daar kon je kiezen tussen een Belgische truffel die normaal 99 cent kost maar je bij hem kon krijgen voor 49 cent en een Kiss, een walgelijk zoet Amerikaans exemplaar dat normaal 30 cent kost en nu nog maar 2. De studenten maakten een prijs/kwaliteitanalyse en kozen massaal voor de truffel. Ariely verminderde de prijzen met 1 cent. Weer was de truffel de favoriet. En dan ging er nog eens een cent af. Prijs/kwaliteit kon de pot op: er werd massaal voor de gratis Kiss gekozen. Terwijl het prijzenverschil toch hetzelfde bleef? We kunnen niet weerstaan aan “gratis”, stelde Ariely vast.

Daarom puilen onze huizen uit van dingen die we nooit zouden kopen maar die we gratis kregen bij iets dat we wel wilden en iets duurder betaalden om het gratis ding erbij te krijgen.

Mijn pa had in geen dertig jaar in een lijnbus gezeten maar toen de rit gratis werd, liet hij zijn auto, waar hij zielsgraag mee reed, thuis. Dat zou hij niet gedaan hebben mocht hij voor de rit in plaats van één euro maar 20 cent moeten dokken.

Mutanten worden in alle maatschappijen snel uitgerangeerd. Ze zijn te bedreigend. Dat wist Stevaert drommels goed. “Ik ken mijn houdbaarheidstermijn”, zegde hij steevast. Hij ging dus verrasend (snel) weg als burgemeester, als minister, als partijvoorzitter en als gouverneur. Nu is de ijzingwekkende vaststelling dat hij dat moment ook voor de mens Stevaert had vastgelegd. Mutanten weten waar de V2’s zullen inslaan.

Deze tekst verscheen eerst als column in De Tijd op 11 april 2015.

Naschrift

Dan Ariely schreef over het geestverblindende effect van gratis in Predictably Irrational: The Hidden Forces That Shape Our Decisions (2008), onbegrijpelijk vertaald als Waarom We Altijd Tijd Te Kort Komen & Ander Irrationeel Gedrag.

Mutant
Het idee van de mutant haalde ik bij Isaac Asimov, indertijd wereldwijd bekend als visionaire science-fictionauteur. In zijn Foundationreeks beschreef hij duizenden jaren evolutie zoals voorzien door Hari Seldom die met zijn psychohistorie de reactie van alle intelligente wezens kon voorspellen. Tot Het Muildier opstond, een mutant die magistraal emoties kon lezen en bespelen. Voor wie meer wil weten: http://nl.m.wikipedia.org/wiki/Foundation_(boekenreeks)

Free Jazz
Free Jazz is al decennia een door niet-ingewijden gebezigde term wanneer ze met moeilijke jazz te maken krijgen. Voor hen is het onbeluisterbare kloteherrie. Natuurlijjk zijn er waardeloze voorbeelden van Free Jazz, zoals er ook superzoete pop met idiote teksten bestaat. Maar voor wie echt wil luisteren is er veel moois te beluisteren. Free Jazz wordt node met briljante melodielijnen geassocieerd, en toch kan Lonely Woman moeiteloos tot de mooiste ooit gerekend worden.
Daarom bestaan er zoveel covers van.
Ornette Coleman: https://m.youtube.com/watch?v=DNbD1JIH344

Vind je de versie van Coleman te houterig, probeer dan eens:
– Charlie Haden (de oorspronkelijke bassist bij Coleman) die met zijn Quartet West een weemoedig versie maakte op In Angel City. Een live versie: https://www.youtube.com/watch?v=4MEBHYuwLDA
– Branford Marsalis op zijn Random Abstract: https://www.youtube.com/watch?v=hIAJ9JvOo_g

Voor de moderne klassieken onder jullie, smul eens van de versie van het Kronos Quartet, op hun White Man Sleeps: https://www.youtube.com/watch?v=uprZBdGf0Wc

Eén jazznummer uit de Free Jazzperiode (die in 1967 met de dood van John Coltrane al afgelopen was) zou qua intrensieke schoonheid met Colemans meesterwerk kunnen wedijveren: Beatrice van Sam Rivers. Kies zelf:
https://m.youtube.com/watch?v=HxMIiTW59Co

Mijn favoriete versie van Beatrice is de Live uitvoering van John Henderson op zijn dubbelalbum The State Of The Tenor.
http://tinyurl.com/kzgz42x

Voor de rockliefhebber, als je het niet te druk hebt met neusophalen, deze suggestie: luister (nog) eens naar Eight Miles High van The Byrds en dan vooral naar de waanzinnige guitaarsolo van Jim McGuinn. Die was tijdens een vlucht terug uit een ijzig Londen helemaal in de ban van hallucinerende middelen én van John Coltrane’s India. Lees hoe Jim (die zich nu Roger noemt) McGuinn en David Crosby het uitleggen: http://tinyurl.com/ncs7xxk
Video Eight Miles High: http://tinyurl.com/lvoz9c3
Video John Coltrane met de altijd fenomenale Eric Dolphy met een live versie van India: http://tinyurl.com/nebn72u

Mutant De Luxe Captain Beefheart begon een rockcarrière met de bedoeling Muddy Waters met Ornette Coleman te kruisen. Hij lukte daar het best in op zijn Trout Mask Replica album, een Free Rockklassieker. Te beluisteren op eigen risico: ikzelf ben achteraf nooit meer normaal geworden. Niemand klinkt als de Kapitein. En niemand schildert zoals hij. In 1982 stopte hij gedesillusioneerd met muziekmaken en begon een bijna even fenomenale schildersperiode.
http://nl.m.wikipedia.org/wiki/Captain_Beefheart

Als je veertig jaar geleden in Hasselt nieuwe muziek wilde beluisteren moest je in de cafés van Steve Stevaert zijn. Clear Spot van Captain Beefheart en zijn Magic Band (toen draaide men nog ganse LP’s) werd geregeld door de boxen gejaagd. My Head Is My Only House Unless It Rains, één van de wervelende nummers erop, zou het perfecte motto kunnen geweest zijn voor een mutant zoals Steve Stevaert.
https://m.youtube.com/watch?v=XJ2kSmbxEUw

Mijn speciale dank aan Marc Leroy die me er terecht op wees dat niet A Love Supreme, maar India van Coltrane de blauwdruk was voor de gitaarpartijen op Eight Miles high.

Over Frank Van Massenhove

Ik ben wel Voorzitter FOD Sociale zekerheid maar de blog verbindt alleen mezelf. Volg mij op Twitter: @FVMas
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

2 reacties op Mutant

  1. Marc Leroy zegt:

    Beste Frank, erg mooi, elke week opnieuw!
    Over Jim McGuinn en The byrds deze kleine correctie:
    “Although the basic idea for the song had been discussed during the band’s flight to England, it didn’t actually begin to take shape until the Byrds’ November 1965 tour of the U.S. To alleviate the boredom of traveling from show to show during the tour, Crosby had brought along cassette recordings of Ravi Shankar’s music and the John Coltrane albums Impressions and Africa/Brass, which were on constant rotation on the tour bus. The influence of these recordings on the band would manifest itself in the music of “Eight Miles High” and its B-side “Why”.” “(…) McGuinn suggested that the song be arranged to incorporate Coltrane’s influence”.
    Uit: Rogan, Johnny. (1998). The Byrds: Timeless Flight Revisited (2nd ed.). Rogan House. p. 141
    Dat is vooral te horen in de intro.
    Jazzy groeten, Marc

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s