frankvanmassenhove

Nous entrerons dans la carrière
Quand nos aînés n’y seront plus
Nous y trouverons leur poussière
Et la trace de leurs vertus
Aux Armes Et Caetera, Serge Gainsbourg, Aux Armes Et Caetera , 1979

De immer welluidende nieuwslezer schonk ons verleden week vrijdag een rustig weekend met de mededeling dat de regering een compromis had gevonden over brugpensioenen en langer werken. Om tot die beslissing te komen, gaf Vicepremier Alexander Decroo grootmoedig toe, had men het interview grondig bestudeerd dat Fons Leroy, de baas van het VDAB, gaf voor de beste krant van het land. Mocht je dat interview gemist hebben, ga dan als de wiedeweerga naar http://tinyurl.com/mfauap6 maar niet nadat je in een gespecialiseerde winkel een flink uit de kluiten gewassen lijst kocht om het kleinood passend in te kaderen. Want Fons slaat nagels met koppen.

Van geen van alle visionaire ideeën die je in het interview leest, vind je ook maar iets terug in wat je de SP.a de laatste jaren hoort poneren. De SP.a vindt het kennelijk niet nodig te luisteren naar de man die jarenlang kabinetschef is geweest voor hun topministers.

Hetzelfde kan gezegd worden van Mark Elchardus, die vroeger als vanzelf “huisideoloog van de SP” achter zijn naam kreeg. Het behoorlijk disruptieve interview in Knack van 10 maart, kreeg niet voor niets de titel “Als de SP.A naar mij had geluisterd, haalde ze nu 30%”. Het klinkt arrogant maar als je zijn analyse, gebaseerd op jarenlang sociologisch onderzoek, goed leest, kun je de man alleen maar gelijk geven.

Zelf durf ik me niet vergelijken met Fons en Mark, maar hun ervaring met het compleet negeren door de SP.a-partijtop van mensen die uit de eigen zuil komen en een beetje ervaring en enige ideeën hebben kan ik moeiteloos onderschrijven. Telkens er een nieuwe S.P.a-voorzitter aantreedt, wordt een groepje samengesteld die haar/hem aan sprankelende ideeën moet helpen maar na een paar avonden, meestal in een goed restaurant, hoor je er niets meer van. Of beter: hoor je net hetzelfde als vroeger.

Lang dacht ik dat dit symptomatisch is voor een gescleroseerde partij die geleid wordt door iemand die mordicus wil bewijzen dat politiek talent niet via het DNA wordt doorgegeven. Hoe kan je anders iemand omschrijven die Wouter Torfs uitzoekt als politiek doelwit, een man wiens bedrijf voor de zesde keer op rij door zijn eigen mensen tot Beste Werkgever van het Land wordt uitgeroepen omdat ze respect en vertrouwen krijgen, zelf beslissingen mogen nemen en vooral niet als functie maar als een persoon gezien worden. Allemaal dingen waar mensen die voor en bij de SP.a werken alleen maar kunnen van dromen. Om maar iets te zeggen: Wouter zegt goedendag tegen àl zijn mensen.

Maar nu moet ik nederig toegeven dat ik blind was voor de briljante strategie van Bruno Tobback. Iedere politicoloog, die naam waardig, weet dat een regering nooit valt door de onverdroten inzet van een strijdvaardige oppositie. Ze valt uiteen omdat ze intern ruziet. Dus koos de SP.a ervoor om zo onopvallend mogelijk te zijn zodat de meerderheidspartijen uit pure verveling met elkaar ruzie zouden gaan maken. Niet opvallen lijkt een moeilijke opdracht voor politici, die een vak beoefenen dat je alleen kiest als je denkt iets te zeggen te hebben dat het waard is om beluisterd te worden. Het vergt dus oefening en discipline. Gelukkig hadden een paar socialisten, toen ze nog minister waren, zich al hard ingespannen om irrelevant te zijn.

Het was wel heikel om net dan een vernieuwingsoperatie op te zetten. Daarom werd, en petit comité, het enige comité waar echt beslist wordt in de SP.a, overeengekomen dat het volstond om het Charter van Quaregnon in voorkeurspelling om te zetten. Het is dus niet toevallig dat de nieuwe missietekst niet in 2015 maar in 1973 lijkt geschreven te zijn (de tekst klinkt 1965-achtig maar het woord duurzaam komt er in voor). Ook aan Mark Elchardus ging het lamzakkerig gedrag bij de SP.a niet onopgemerkt voorbij. “De federale oppositie in dit land bestaat vandaag uit één persoon: Kristof Calvo van Groen”, laat hij optekenen.

Het geniale Bruno-plan is, getuige het interview met Bart De Wever in De Morgen van 7 maart, perfect gelukt. Anderhalve zin kort gaat het over de SP.a. Er klink zelfs iets van mededogen door in de woorden van de Antwerpse burgervader. Maar de rest van het artikel is een onafgebroken aanslag op Vicepremier Kris Peeters die onwillekeurig doet denken aan Rembrandts meesterwerk “De anatomische les van dokter Nicolaes Tulp”.

Bruno Tobback krijgt dus gelijk. Een nieuw voorzitterschap wenkt. Het grandioze van dit alles is dat niemand de geslepen strategie van de Vlaamse Socialisten doorheeft. Ook de kiezer niet.

Nothing was delivered
And it’s up to you to say
Just what you had in mind
When you made everybody pay
No, nothing was delivered
Yes, ’n’ someone must explain
That as long as it takes to do this
Then that’s how long that you’ll remain
Nothing is better, nothing is best
Take heed of this and get plenty rest.

Nothing Was delivered, Bob Dylan & The Band, The Basement Tapes, 1968

In de vroege jaren zeventig was De Vooruit niet het stomende Gentse kunstenhuis dat we vandaag kennen maar een intriest restant van wat ooit één van de triomfen van de arbeidersstrijd was. Het Grand Café had de sfeer van een verlaten stationshal. Toch kon je me daar als jonge student geregeld vinden, wachtend op vrienden waarmee ik die avond in diezelfde Vooruit één of andere artfilm wilde bewonderen. Hoe het kwam is me nooit duidelijk geworden maar ergens tussen het stof en de spinnenwebben van het immense gebouw bevond zich een fijnbesnaarde filmprogrammator die ons voor een habbekrats inwijdde in de wondere wereld van Truffaut, Fellini en Kubrick. Die avond stond Kurosawa’s meesterwerk Dodeskaden op het programma.

Mijn vrienden lieten op zich wachten en terwijl er nog tientallen tafeltjes vrij waren kwam een groepje potige mannen zich pal naast mij installeren. Tot overmaat van ramp waren ze in een wilde discussie verwikkeld die de eerst muisstille ruimte in een galmkamer herschiep. Het duurde wel even voor ik, die nog veel tijd nodig zou hebben om me de finesse van de Gentse volkstaal eigen te maken, doorhad waarover de discussie ging. De regering had aangekondigd dat ze zwaarder zou toezien op misbruiken in de werkloosheid. “Er is geen werk voor de mensen en nu gaan ze de schuld op de werklozen steken!”, riep de jongste van de groep die verrassend goed op Bruce Springsteen geleek, al kan het ook aan zijn groenblauw trappershemd gelegen hebben. Zijn uitroep kreeg totale bijval.

Maar toen zei een in mijn 21-jarige ogen zeer oude man: “Mannen, toen ik penningmeester werd van den textielvakbond, lang voor de sociale zekerheid, kreeg ik van Anseele te horen dat een vent die zijn poten in onze kas stak, crapuleus uitschot was want een schenner van de solidariteit. Die sigarenkist die vroeger onze kas was, is nu de sociale zekerheid. En als er iemand in het zwart werkt en geld pakt dat toekomt aan mensen die echt werkloos zijn, vind ik dat even schandalig als vijftig jaar geleden.” Waarop het weer sereen stil werd. Ondertussen waren mijn vrienden er bij komen zitten. Koen Raes vroeg met ontzag aan de oudere man: “Je hebt nog den oude Anseele gekend?”, waarop Staf van de Gaâs – lang dacht ik dat dit zijn echte naam was (hij werkte vroeger voor de gasmaatschappij) – losbrak in een labyrintisch verhaal, even meeslepend als hilarisch als een roman van Pjeroo Robjee. Dodeskaden was voor ’s anderendaags.

Verleden week moest ik aan Staf denken toen ik Sabine in de Gentse binnenstad ontmoette. Sabine, de anders altijd zo opgewekte frisse verschijning is het laatste jaar verworden tot een triest kijkende, energieloze vrouw. Er gaat geen dag, geen minuut of seconde voorbij zonder pijn. Een eerste operatie bracht geen soelaas. Toen de pijn weer snoeihard opstak kreeg ze van de assistent, de professor had geen tijd voor haar, te horen dat een tweede operatie nodig zou zijn maar dat ze daar wel vier maanden moest op wachten wegens de lange wachtlijst. Maar net voordien had ze de professor vrolijk pratend door de gang zien stappen met een zeer bekende voetballer die de vorige dag het nieuws had gehaald met een mogelijks zware blessure na een akelige doodschop. Blijkbaar was er voor hem geen wachtlijst. “Die zal ook wel een Luxemburgse vennootschap en een Zwitserse HSBC-rekening hebben”, zei Sabine smalend.

Miljoenenverdienende voetballers en de rijkste families in ons land vinden het vanzelfsprekend om gebruik te maken van ons gezondheidssysteem maar vertikken het om geld in het sigarenkistje te stoppen. Staf van de Gaâs had daar een woord voor. Ik zal het maar niet gebruiken. Voor je het weet word je beschuldigd van afgunst.

Video Bob Dylan & The Band – Nothing was delivered https://www.youtube.com/watch?v=AOnmJtRCWPk

Something’s wrong man when the boss man makes you beg
for your own paycheck,
Beer cans that need stacking, pool balls that need racking,
That’s the only quota I’m meeting tonight.
So, if you’re with me raise your glass, here’s to the working class
Everybody else can just kiss my ass.
Everybody Else Can Kiss My Ass, Sunny Sweeney, Provoked, 2014

Heather Cho heeft waarschijnlijk nog altijd niet door wat haar overkwam. Ze nam drie maand geleden het vliegtuig van New York naar Seoul, vond dat ze onheus behandeld werd en krijgt nu in eigen land een gevangenisstraf van een jaar. De stewardess die haar woede opwekte was nochtans manifest verkeerd. Ze had net voor de take-off een zakje nootjes op het opklaptafeltje gelegd. Terwijl de voorschriften duidelijk zijn: vragen of de reiziger het wel wil en zo ja, serveren in een schaaltje. Dus eiste ze dat stewardess Park uit het vliegtuig werd gezet. Maar eerst moest ze nog op de knieën zitten om haar verdiende straf, een portie klappen met een glossy brochure, te ondergaan. U of mij zou dat waarschijnlijk niet lukken maar Heather werd op haar wenken bediend. Dat ze de dochter van de baas van Korean Airways is, zal daar niet vreemd aan zijn.

Gedurende eeuwen vonden mensen uit de hoogste Zuid-Koreaanse kringen dat dit soort gedrag hen toekwam. Daar komt nu kennelijk verandering in. De globalisering van informatie en technologische ontwikkeling opende ook voor de Zuid-Koreaan met de pet de ogen voor het onrecht van hiërarchie. De sociale media deden de rest. Als je het karakter van een mens wilt leren kennen, geef hem dan macht, zei Abraham Lincolm al. Maar alles terugbrengen tot het persoonlijke is te kort door de bocht. Het is niet eenvoudig om los te komen van groepsgedrag en culturele geplogenheden.

Een paar jaar geleden kregen we op onze FOD het bezoek van Zuid-Koreaanse hoogwaardigheidsbekleders. Ze onderzochten de mogelijkheid om een soort administratieve hoofdstad buiten Seoul te bouwen die niet zou geteisterd worden door de verkeersinfarcten en ecologische rampspoed waarmee de hoofdstad geplaagd zat. Het is ons nog steeds een raadsel hoe ze bij ons en ons verhaal over werknemers die zelf beslissen waar en wanneer ze werken, terecht gekomen waren. Toen Tom Auwers, de man die de leiding had van ons veranderingsproject, hen uitlegde hoe we te werk waren gegaan, zag ik al wat onrust bij de delegatie. Achteraf bleek dat ze het bijzonder eigenaardig vonden dat niet de CEO het woord voerde. Onze gasten knikten hevig mee tijdens Toms presentatie. Achteraf waren er vragen die onveranderlijk aan mij gericht waren. En de eerste was: “Dus de baas beslist en dan…” Ik zei zo diplomatisch mogelijk: “Neen, het team beslist en dan…”. Dat noopte mijn vraagsteller tot diep nadenken. Uiteindelijk kwam het: “O.K. Stel dat de baas beslist…”.

Maar we maken ons best niet te vrolijk over het overdreven hiërarchisch gedrag van anderen. Onderdanig wil ik lezer dezes wijzen op een onderzoek van de Nederlandse psycholoog Geert Hofstede. De vijf landen waar regels volgen, onder de indruk zijn van macht en status en het blind volgen van procedures ongeacht de omstandigheden, het allerbelangrijkst zijn, blijken Griekenland, Portugal, Guatemala, Uruguay en… België te zijn. We gelijken kennelijk meer op Guatemalteken dan op Denen, die weliswaar bij ons om de hoek wonen, maar inzake hiërarchisch/onderdanig gedrag ons perfecte tegenbeeld zijn.

Ik heb er geen idee van of Cees Buddingh in het Deens vertaald is maar ze hebben hem in ieder geval goed begrepen. “Macht hebben en er geen gebruik van maken, dat is pas beschaving”, schreef hij.

Maar zijn mooiste vind ik nog steeds: “Brutale mensen hebben de halve wereld. Ik vind het best, maar laat ze wel op hun helft blijven”. Hopelijk bestaat het ook in het Koreaans. Volgens Google Translate klinkt het zo: 잔인한 사람들은 절반 세계를 가지고있다. 나는 그것이 최선이라고 생각하지만, 그들의 절반에 남아 보자.

Sunny Sweeney, Everybody Else Can Kiss My Ass: https://www.youtube.com/watch?v=LyHWJgsaRic

Les Flics De La Police, Emile Parisien Quartet, Spezial Snack, 2014

In de jaren dat ik op de Gentse unief zat en ik in Zerkegem bekend stond als Toar (het haar) had mijn identiteitskaart een vast onderkomen in het borstzakje van mijn parka. Telkens als een politiecombi in het straatbeeld verscheen – toen kwam blauw alleen in blik voor – haalde Toar die al bij voorbaat boven. ik werd altijd gecontroleerd. Iemand die er uitzag als een verwilderde versie van Demis Roussos, kon niet anders dan staatsgevaarlijk zijn. Toen is ook mijn zen-training begonnen want je moest erg koel blijven bij het steevast boertige gedrag van de mannen in blauw. Die maakten zelfs geen uitzondering voor een bloedmooie vriendin die in de schemeruren zonder het te weten zonder licht reed, en “Hedde stront in uw ogen, misschien?” werd toegeblaft. Eén keer was het me te veel en liet ik me iets van “flik” ontvallen, mogelijks in combinatie met “vuil”. Ik werd tegen de muur gekwakt en anderhalve dag opgesloten. Weerspannigheid .

We haatten de flikken. En zij haatten ons. Die haat bereikte zijn hoogtepunt in 1978 bij de acties tegen het optrekken van het inschrijvingsgeld tot 10.000 frank. Op het kruispunt voor de Vooruit hielden studenten een zitstaking. Ze werden door politie en inderhaast opgeroepen Rijkswacht met volle plezier in elkaar geslagen. Zelfs zeer conservatieve mensen voelden grote afkeer bij de aanblik van de reuzenfoto met erop los timmerende flikken op de voorpagina van de Vooruit, de voorloper van De Morgen. Even later zag ik vlak bij de Blandijn zeven gemaskerde mannen een geïsoleerde flik aftuigen.

In januari 1995 zat ik als trotse kabinetschef naast nieuwbakken burgemeester Frank Beke bij de eerste ontmoeting met de Gentse politietop. “Wat is het grootste probleem”, vroeg Beke. “Doengde”, was het antwoord. “Baas, waar ging dit over?”, moest ik achteraf vragen. (Om alle Franken uit elkaar te houden noemden we Beke baas en ik was chef.) “Over de hondenbrigade, chef”, zei Baas. Voor de top van het korps dat gedurende jaren in het nieuws was geweest wegens totale normvervaging en corruptie, aanleiding voor een heuse parlementaire commissie, was de toekomst van de hondenbrigade toen kennelijk het grootste probleem.

Samen met Brice De Ruyver kreeg ik de opdracht de politie te hervormen. Het was duidelijk dat de toekomst lag bij een nieuwe generatie politieofficieren. Tot mijn uiterste verbazing bleken het sociaal betrokken mannen te zijn. Vrouwen waren er toen amper in het korps: het was de tijd dat de eerste vrouwelijke buschauffeur van De Lijn voorpaginanieuws was. Ze wilden niet buiten de wereld staan maar deel van de bevolking zijn. Het kantelpunt in hun denken was de strijd tegen de 10.000 geweest. De leiding had hen jarenlang opgedraaid met verhalen over rijkeluiskinderen die door Moskou waren betaald en die neerkeken op de gewone man die niet de centen had om te studeren en dus agent werd. Ze timmerden er op los. Achteraf kwam het schaamtegevoel. Schoorvoetend praatten ze er over. Onder elkaar. Dit nooit meer, spraken ze onder elkaar af.

Deze groep heeft de Gentse politie een totale metamorfose gegeven. Steven De Smet, die zich toen al De Flik noemde, bracht de altijd scherp kijkende filmproducent Erwin Provoost op het idee om een politiekserie in Gent te situeren. Het woord waarvoor ik ooit in het cachot ben gedraaid werd de titel van de reeks.

Catherine De Bolle werd dit jaar Overheidsmanager van het Jaar. Ze kreeg de prijs op de avond van de inval in Verviers. Ze was er dus niet. En de media hadden amper oog voor de prijs. Jammer, want zij is de emanatie van de totale ommekeer bij de politie. Dat een vrouw baas wordt van iets dat van oudsher een mannenclub was, alhoewel symbolisch van het hoogste belang, is nog het minste. Bij iedereen die met haar werkt vallen de langetermijnvisie, de maatschappelijke betrokkenheid en de rustige deskundigheid op. De Gentse flikken en Catherine hebben me verplicht mijn mening over politie te herzien. Mocht ik nu afstuderen, ik werd flik.

Deze column verscheen op 31 januari 2015 in De Tijd.

Les Flics De La Police video: https://www.youtube.com/watch?v=iQRonR68z14

Over de strijd tegen de 10.000:
http://www.ugentmemorie.be/gebeurtenissen/1978-1979-protest-tegen-de-10000
http://www.demorgen.be/binnenland/waarom-hoger-inschrijvingsgeld-vooral-psychologische-impact-heeft-a2055519/

Through the flurry I saw trouble come
Then the smoke that rose like signals
Telling me something was off
You can wait around however
Long it takes to see so for yourself
Or gather what you want and come along
Calamity Is Overrated, Ages And Ages, Divisionary, 2014

Bij sommigen is het de krappe bruidsjurk of trouwkostuum. Bij anderen de ineens toeslaande totale desinteresse van het andere geslacht. Ik dacht dat ik er aan ontsnapt was, al kwam de moord op John Lennon wel gevaarlijk dicht in de buurt. Maar deze week overkwam het me toch. Ik zag de crew van de televisieploeg binnenkomen en ik voelde het: mijn jeugd is echt voorbij. De dag voordien was het alles is mogelijk en alles moet kunnen-gevoel, in de jaren zeventig het best weergegeven door de VPRO – zondagavonden waren heilig – en Charlie Hebdo, weggeschoten. De dag na de slachtpartij in Parijs kwam de VPRO bij ons draaien. Ze wilden de spontaneïteit van onze organisatie vangen. Maar mijn ogen waren dof.

Niet dat ik Charlie Hebdo altijd kon appreciëren. Integendeel, ik vond het bij wijlen te grof voor woorden. Moet je echt steeds weer de profeet opduikelen wanneer je fundamentalisten wil treffen? Charb et C° poneerden zelf toch altijd dat hun spot niet de islam zelf beoogde? Moet je dan miljoenen mensen beledigen die én moslim én heftig anti-terreur zijn? Dat dacht ik wel maar nooit “kan dit wel?”.
 
Na 7 januari gijzelt die ene vraag me dag en nacht. Zijn er grenzen aan het recht op meningsuiting? “Is niets dan heilig?” Het was de vraag die ook Salman Rushdie bezighield in zijn post-Duivelsversentijd, onderwijl schichtig van schuilhuis naar schuilhuis laverend. Alleen literatuur, vond hij. Daarin moet alles kunnen. En kan het ook. Vooral omdat het zo’n goedkope productiewijze is, stelt Rushdie. Dan vallen cartoons er ook onder. Je hebt er zelfs geen papier voor nodig.

Rushdie geeft in die Herbert Readlezing, indertijd voorgelezen door Harold Pinter, de islam nergens de schuld voor wat hem overkomt. Gelukkig is dat nu ook de overheersende reactie. Maar natuurlijk zijn er de usual suspects, zoals een Rupert Murdoch die tweet dat alle moslims, zelfs als ze vreedzaam zijn, toch de verantwoordelijkheid dragen voor de bloedige aanslag op Charlie Hebdo, of een Mia Doornaert die schampert: “Tja, als geweld in de naam van Allah niet met de islam te maken heeft, dan hadden de kruistochten en de inquisitie niets met de Katholieke Kerk te maken”.

Waarom zou je idioten geloven die zeggen zich op iets te baseren? Toen de bende van Charles Manson in 1969 de villa van Roman Polanski binnenvielen en zijn vrouw, de hoogzwangere Sharon Tate en drie vriendinnen met tientallen messteken afslachtten, schreven ze op de muren Piggies. Dat bleek een verwijzing te zijn naar de gelijknamige Beatlessong. Manson zei later dat hij geïnspireerd was door het Witte Album. De Beatles hadden hem via Helter Skelter voorspeld dat er een wereldwijde rassenoorlog zou komen. Als je Mansons jihad-uitleg niet ernstig neemt, waarom zou je het dan aanvaarden van fundamentalisten?

Deze vergelijking lijkt vergezocht maar is het niet. De wijze waarop Manson tewerk ging om zijn leger te rekruteren – zoek psychologisch wankele mensen met een negatief zelfbeeld en een neiging tot kleine delinquentie en reik ze ze een coherente, zij het waanzinnige, visie aan – verschilt bijzonder weinig van de handelswijze van meester-ronselaar Djamel Beghal, die de broers Kouachi op hun moordende pad stuurde.

Het is opvallend hoeveel mensen die het links-liberale gedachtengoed van de Charliemensen verafschuwen, hen nu bewieroken. Politici spannen de kroon. Christiane Taubira , de Franse minister van justitie, zegde dat het verdwijnen van Charlie Hebdo ondenkbaar was. Oh ja, waarom kon Frankrijk dan wel zonder het Icoon van de Persvrijheid tussen 1981 en 1992? Omdat we marktwetten toelaten wat we fundamentalisten terecht ontzeggen: sardonische potloden het zwijgen opleggen?

De politici die nu de Charlie-lof zingen, konden nog niet zo lang geleden hun diepgewortelde weerzin van het softe welzijnswerk botvieren door de kredieten te schrappen voor straathoekwerkers die zich iedere dag inzetten om het fundamentalisme in de kiem te smoren. Politici die nu vinden dat er moet geïnvesteerd worden in onze veiligheidsdiensten. Diezelfde diensten die hun materiaal niet eens kunnen onderhouden na jarenlange lineair-blinde besparingen en die zich moeten behelpen met een communicatiesysteem dat nog dateert uit de tijd dat de VRT de Flintstones uitzond. Snel zal daar niet aan verholpen worden want de innovatiekredieten bij de federale administratie zijn met 23% verminderd. Rustig, Frank: als het kind in je sterft, dreigt het cynisme, ik weet het. Maar ik weet ook, met Brel: Il nous fallut bien du talent pour être vieux sans être adultes.

Je Suis Charlie, ik zou het nooit durven zeggen. Want ik ben niet half zo moedig als die mensen. Ieder dag doe ik aan zelfcensuur. De miljoenen mensen die zondag op straat zijn gekomen, ben ik de rest van mijn leven dankbaar. Maar ook zij zijn Charlie niet. Want dan waren ze opgestapt met Charlie-cartoons van de profeet mét bom, van een elkaar in de kont neukende goddelijke drievoudigheid en met zelf verzonnen cartoons over de moordaanslag. Voor Charb et C° was ook de dood immers niet heilig. Voorganger Hara-Kiri moet stoppen na een cartoon over de dood van De Gaulle. Toen Koning Boudewijn stierf heette het dat ”Le roi des cons est mort!”. Als er geen grenzen zijn aan het recht op meningsuiting, moet je toch ook met de moordaanslag kunnen lachen? Ik zou het Wolinski zo graag nog eens zien tekenen.

Deze column versxcheen eerst, zij het fel ingekort, in De Tijd van 17 januari 2015.
Calamity Is Overrated (Ages And Ages): http://tinyurl.com/nzl9nmz

Well, we’re big rock singers
We’ve got golden fingers
And we’re loved everywhere we go (that sounds like us)
We sing about beauty and we sing about truth
For ten-thousand dollars a show (right)
We take all kinds of pills that give us all kind of thrills
But the thrill we’ve never known
Is the thrill that’ll get ya when you get your picture
On the cover of the Rolling Stone
[Freaky Guitar Break]
(Ah, that’s beautiful)
The Cover Of “Rolling Stone”, Dr. Hook & The Medecine Show, Single, 1972

Wat is het hoogste dat je kan bereiken in het leven? Voor Shel Silverstein was dat de cover van de The Rolling Stone halen. Hij schreef het nummer, met de grappigste rocktekst aller tijden en met de meest freaky guitarsolo ever “(Ah, that’s beautiful)” voor het toen nog obscure Dr. Hook & The Medecine Show. We schrijven 1972. Over het groepje las ik voor het eerst in Humo. Het waren blijkbaar grote rocksterren met gouden vingers die overal waar ze kwamen geliefd werden “(that sounds like us)”. Humo was toen nog De Humo, niet alleen de toetssteen voor wat goed was in rock, maar ook voor politiek, voor kunst en voor al de rest. Dat gold ontegenzeglijk voor de toen achttienjarige Franky. Voor hem was het hoogste in het leven gevraagd worden voor Humo’s Eindejaarsvragen.

Ik heb het hoogste bereikt want dit jaar behoorde ik tot de gilde BV’s die gevraagd werd om zijn licht te laten schijnen over de belangrijkste gebeurtenis, evolutie of trend van het voorbije jaar. Daar moest ik niet lang over nadenken: “Dat een onleesbaar boek de wereld – terecht – op zijn kop zette: Thomas Piketty’s Kapitaal in de 21e Eeuw”. Toegegeven, echt vernieuwend was die keuze niet. Ook Knack kroonde hem tot figuur van het jaar. Maar ik was er al eerder op gekomen. Op 17 september 2014 om precies te zijn. Toen bekeek ik, ter voorbereiding van een panelgesprek met hem, een filmpje van Frans De Waal, de primatoloog die door Time tot de belangrijke 100 mensen op de aarde wordt gerekend.

Dat filmpje toont twee aapjes die een stukje komkommer krijgen als ze netjes een steentje geven aan de assistente. Beiden aapjes zijn perfect tevreden zolang ze allebei komkommer krijgen. Maar dan krijgt het rechtse aapje in ruil voor zijn steentje een druif – apen zijn verzot op druiven – en het linkse zijn gebruikelijke komkommertje. De linkse gooit de komkommer woedend terug. En wil van geen komkommer meer weten. “Wat je hier ziet”, zegt De Waal fijntjes in het filmpje “is het protest tegen Wall Street”.

De meesten van ons krijgen al decennialang komkommerstukjes en de onepercenters krijgen al decennialang druiven. Het kostte Piketty jaren onderzoek om dat aan te tonen. Het boek zorgt wereldwijd voor hetzelfde effect als bij het linkse aapje. Verkeerdelijk wordt dat uitgelegd als afgunst. Het gaat over rechtvaardigheid. De Waal vertelde dat wanneer het rechtse aapje veel meer moest doen voor zijn druif het linkse aapje tevreden bleef met zijn komkommer.

De regering was totaal verrast door de eis voor vermogens(winst)belasting, die zowel gedragen wordt door stakers als door mensen die woest zijn omdat hen het werken belet wordt door mensen die een bijzondere voorliefde hebben voor kleurrijke hesjes. Ze denkt dat ze de boel nog kan redden door betere communicatie. Ze dwaalt. Je kunt de gunst van de bevolking niet afdwingen door onrechtvaardigheid beter uit leggen. Je moet aantonen dat je rechtvaardig bent.

Het is een pak gemakkelijker voor de oppositie want uitleggen waarom iets onjuist is, wordt door de menselijke primaten die we allemaal zijn, een pak gemakkelijker aanvaard. De vroegere oppositie heeft zijn niet geringe verkiezingswinst net op die sentimenten gebouwd. Nu krijgen ze een koekje van hetzelfde deeg. Onder meer van partijen, die in de meer dan twintig jaar dat ze aan de macht waren, zelfs geen begin maakten van maatregelen die de fiscale en parafiscale druk echt rechtvaardig verdeelde.

Misschien is het hoogste dat je in het leven kan bereiken wel het gevoel dat je rechtvaardig behandeld wordt. Daar hebben we nu weer een volledig jaar voor. Maak er het beste van, vrienden. Druiven voor iedereen! Of komkommer.

Filmpje Frans De Waal: https://www.youtube.com/watch?v=HL45pVdsRvE
Dr. Hook & The Medecine Show: https://www.youtube.com/watch?v=-Ux3-a9RE1Q

Todo mundo tem razão e vence sempre na hora certa.
Todo mundo prova sempre pra si mesmo que não há derrota.
Todo homem tem voz grossa e tem pau grande,
E é maior do que o meu, do que o seu, do que o do Pedro Sá
Todo mundo é referência e se compara só pra ver que é melhor
Eu Sou Melhor Que Voce

Iedereen heeft gelijk en wint altijd op het juiste moment.
Iedereen bewijst altijd dat hij geen nederlaag leed
Iedereen heeft een diepe stem en een grote stok,
Die groter is dan de mijne en dan die van Pedro Sá
Iedereen is zijn eigen referentie en vergelijkt allen om te bewijzen dat hij de beste is.
Ik ben beter dan jij.

Eu Sou Melhor Que Voce, Moreno Veloso, Máquina De Escrever, 2001

Afgelopen maandag aan de Arteveldehogeschool. Een stakingspiket staat voor de parkeergarage. Vuurtje, vlaggen. Een werkwillige wil binnenrijden. Hij neemt rustig het pamflet aan, dankt en wuift. Als hij wil doorrijden komt een mannelijk roodhesje voor zijn auto staan. Na een paar minuten gaat hij weg. Auto rijdt een metertje door. Er komt een vrouwelijk groenhesje voor zijn auto staan. Vier paar koude ogen staren minutenlang naar elkaar. Dan gaat groenhesje tergend traag uit de weg. De chauffeur is nu zonder twijfel overtuigd van het nut van de stakingsactie.

Even later in de Fabiolaan. Voor de foeilelijke nieuwe NMBS-gebouwen staat een vrolijk piket. Tentje, vuurtje, vlaggen. Opeens komt een gepimpte auto met volle snelheid op hen aangereden. Komt abrupt tot stilstaand. Twee jonge mannen springen uit de wagen. Ze gaan een beetje door de knieën, de kop stierlijk naar voren. Middenvingers. “Luie linkse luizen”. Hierover is nagedacht. Als een paar pikethouders, zij het aarzelend, een stap vooruit zetten, gaan het duo vliegensvlug weer in de auto. Gierende banden, gierend gelach door de openstaande vensters. De mensen aan het piket zullen nu ongetwijfeld het zinloosheid van hun actie inzien.

Afgaande op dat soort ervaringen dreig je al snel te denken dat België is opgedeeld in links en rechts. Dat berichten ook nogal wat binnen- en buitenlandse media. België lijkt, afgaande op wat in sommige commentaren wordt beweerd, wel een soort miniatuur Divided States of America, zoals voormalig Amerikaans ambassadeur Howard Gutman zijn land tijdens een afscheidsspeech omschreef. Dat USA is opgedeeld in Rode (Republikeins, jawel) en Blauwe (Democraat) staten lijkt vanzelfsprekend en al eeuwenoud. Toch is die term pas in 2000 geïntroduceerd door de beroemde NBC-journalist Tim Russert, die stelde dat er in de USA geen middle ground meer was. Verkiezingen gingen volgens hem tussen twee blokken die, wilden ze winnen, alles op alles moesten zetten om hun electorale basis naar de stemlokalen te krijgen. Mark Penn interpreteerde alle mogelijke polls hierover en kwam tot de conclusie dat deze theorie nergens op slaat. “Swing is still king”, stelt hij. Het is de pragmatische kiezer die bepaalt wie het Witte Huis bewoont en het Congress bevolkt.

Wie verkiezingen wint, roept beter niet te snel dat de kiezer achter de ideologische lijn van zijn partij staat. Dat blijkt ook uit het iVox-onderzoek dat Knack verleden week publiceerde. Rechts won de verkiezingen van 2014 en eiste de Vlaamse grondstroom voor zijn ideeën op. Maar meer dan 80% van de bevolking vindt dat de regering maatregelen moet nemen om de inkomenskloof te dichten en meent dat vermogens boven de 1 miljoen euro belast moeten worden. Rechts vond dat er geen belastingen meer bij kunnen maar 74% van de Vlamingen vinden een hogere BTW op ongezonde producten wenselijk. De linkse partijen die onverminderd achter de stakingen staan en er een duidelijke steun van de bevolking in lezen, kunnen toch beter eens nadenken over de bijna 57% die vinden dat stakingen het alleen maar erger maken. Die ideologische paradoxen versterken Penn’s stelling dat een grote meerderheid een pragmatisch, onafhankelijk denken aanhangen en zich ver houden van de traditionele links/rechts-ideologieën.

Het pragmatisme heeft de wind in de zeilen. Jongeren hebben gewoon lak aan ideologie en wie ze belijdt. Ze kijken naar politici die elkaar woorden als “gewapende arm” en “cadeaus aan het patronaat” toeslingeren zoals Japanse Shungatekenaars naar Schotse boomwerpers. Dat stelde ook Mark Elchardus vast toen hij naging hoe jongvolwassenen over hun toekomst denken. Slechts 16% van de Belgen tussen 25 en 35 jaar geloven dat politici hen kunnen helpen om de levenskwaliteit van de ouders te evenaren, om een ideale levensloop uit te bouwen en om hen te beschermen tegen sociaaleconomische bedreigingen. Jongvolwassenen rekenen vooral op zichzelf, hun partner, de familie en… een portie geluk.

Jongeren hebben geen greintje vertrouwen in mensen die polariseren, die het altijd beter weten, die hun tegenstanders vernederen. En mag dat nu juist het gedrag zijn dat ze iedere dag mediagewijs waarnemen bij politici, voor wie de plicht altijd verdoemd, de verantwoordelijk altijd verpletterend en het gaan altijd tot op het bot moet zijn.

Ze hebben vier keer meer vertrouwen in nuchtere wetenschap dan in immer emotionele politici. Zolang er geen partij is die de 19e-eeuwe “Ik ben beter dan jij”-ideologieën achter zich laat en écht voor evidence-based politics gaat, zullen deze jonge mensen met grote weerzin hun stem blijven uitbrengen op de minst slechte partij. Zo lang ook zal hun stem politiek gerecupereerd worden. Hopelijk kunnen de scenes aan de Arteveldehogeschool en de Fabiolalaan binnen een paar decennia gebruikt worden in een Daems-remake, niet als docudrama maar als voorbeeld van de maatschappelijke achterhoedegevechten die zo typisch waren voor het begin van de 21e eeuw.

En o ja, bijna vergeten: vrede aan alle mensen van goede wil!

Moreno Veloso – Eu Sou Melhor Que Voce https://www.youtube.com/watch?v=ATjmsqDjN2k
Mark Elchardus – Stchting P&V – Studies Toekomstverwachtingen van Jongvolwassenen: http://tinyurl.com/n2eg2nm
Knack, 2014, nr. 50 Enquête Ongelijkheid in België
Mark J. Penn & E. Kinney Zalesne – Microtrends, 2007

Also heavily advertised in the local newspapers in Delhi
That they are encouraging for people to come down here and work.
And then we went to the embassy and they showed us
Kew Garden pictures and pictures of the various parts of England,
That it is all that beautiful and everything is just right
And that’s what we just applied for the voucher.
Immigrant, Nitin Sawhney, Beyond Skin, 1999

Als je wil blijven geloven in de maakbare, rationele mens lees je best niet te veel evolutietheorie. Want al snel blijkt de fiere Jager-Verzamelaar in de feiten een trieste Prooi-Aaseter, die wanneer hij een enkele keer op rijk dood voedsel stootte, er zich tot kotsens toe aan te goed deed. Die aandrang is na duizenden jaren menselijke evolutie en bijhorende aanwas van uitpuilende voedselrekken niet echt weggewerkt, getuige de explosie van fitnessruimtes waar mensen zich uitsloven om die extra kilo’s eraf te krijgen die ze straks – een simpele aanblik van calorierijk voer volstaat – weer vlot bij-eten.

Met onze tolerantie is het niet beter gesteld. Evolutiebioloog Jared Diamond had ons met zijn Zwaarden, Paarden en Ziektekiemen al attent gemaakt op de dunheid van het vliesje dat culturele aanvaarding heet en hoe gemakkelijk het door ziektekiemen kon doorboord worden. Maar echt voorbereid op de omvang die het migratieprobleem in de Westerse wereld heeft verkregen, waren we niet. Een blik op de politieke pagina’s van nagenoeg alle westerse kranten volstaat. Nooit is migratie zo’n heikel politiek probleem gebleken als vandaag. Obama, de grootste weifelaar die het White House ooit heeft gehuisvest, komt na zes jaar met een aanpak van illegale migratie die zelfs door zijn eigen partij niet wordt gesteund. Cameron, die er door zijn machistisch en onhandig gemanoeuvreer bijna in slaagde om de Schotse nationalisten aan hun voordien onmogelijk gewaande onafhankelijkheid te helpen, loopt de migratievoorstellen van UKIP achterna in een tempo dat zelfs Mo Farah hem zou benijden.

En nu is ook de Zweedse minderheidsregering, na drie luttele maanden, gevallen omdat er geen steun komt van de centrumpartijen, nochtans een normaliteit in de Scandinavische landen. Centrumrechts durft geen afstand te nemen van extreemrechts dat een veel strengere migratiesysteem eist. Deze eeuw is voor de Scandinavische landen een bitter ontwaken geweest uit de droom van het tolerante noorden. Voordien keek men van daarboven hoogmoedig neer op landen zoals Frankrijk, met een Front National dat in 2002 tot de laatste ronde van de presidentsverkiezingen doordrong of België na de Zwarte Zondag. Dat is bij ons onmogelijk, zegde men me in Aarhus waar ik in 1993 op de terugweg na het congresdiner drie Afrikaanse mannen door een groep skinheads in elkaar zag geslagen worden. Toen ik bij het ontbijt vroeg of dat geregeld gebeurde, was het antwoord dat ik te veel moet hebben gedronken want zoiets was in Denemarken ondenkbaar. Nu bepalen de Dansk Folkeparti , de Zweedse Democraten en de Ware Finnen het politieke kader in het Hoge Noorden.

Te snel worden de meningsverschillen over migratie teruggebracht tot links en rechts. In nagenoeg iedere editie van The Economist, het weekblad dat zich tot doel stelt het liberale gedachtengoed van Adam Smith blijvend te verdedigen, vind je een pleidooi voor vrije migratie, niet zelden gelardeerd met hoogstaande studies over het enorme economische voordeel ervan. Migranten zijn mensen die grote ambitie, durf (anders zet je niet zo snel die enorme stap van culturele ontworteling) en zin voor initiatief gemeen hebben. Ze zorgen heel snel voor groei. Maar er is geen bevolking ter wereld die ook maar enig geloof hecht aan die bevindingen. Ook in ons land, zowel in Vlaanderen als in Wallonië (weer een cliché minder), wordt het aantal migranten zwaar overschat en worden de gevolgen voor de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid unaniem en alle studies ten spijt, als zwaar belastend omschreven.

George Friedman, de baas van Strategic Forecasting, dat advies geeft aan talloze regeringen en Fortune 500-bedrijven, toonde aan dat enkel landen die actief open staan voor migratie de economische wind in de zeilen hebben. Hij onderzocht ook welke landen daar succesvol in zijn. Dat blijken lege landen die veel ervaring hebben met migraties en die een deel van hun nationale trots ontlenen aan het telkens weer slagen van integratie. De Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland zijn volgens Friedman goedgeplaatst. Dikbevolkte landen zoals België waar de aanblik van een meisje met hoofddoek voor velen een onaanvaardbaar straat- en schoolverschijnsel is en waar nachtwinkels schadelijker voor de gezondheid geacht worden dan bedrijfswagens, bengelen helemaal achteraan het lijstje.

Voor Di Rupi I was het economisch herstel van ons land de eerste prioriteit maar nooit werd zelfs maar gedacht aan economische migratie, ondanks het enorme groeipotentieel ervan . De electorale schrik was te groot. De moed om tegen het reptielenbrein, doodsbang voor ziektekiemen, in te gaan was even klein als bij Obama, Cameron en de Zweedse centrumpartijen.

Ook Michel I zegt alles op alles te zetten voor economische groei . Maar ook deze regering zal geen initiatief nemen om economische migratie te bevorderen. Want het staat niet in Het Regeerakkoord. Terwijl ieder bedrijf wendbaarheid en voortschrijdend inzicht in marktwerkingen nastreeft, zweert Michel I bij het Heilig Boek van de Regeringsvorming. Nooit gedacht dat een centrumrechtse regering zo’n onwankelbaar geloof zou ontwikkelen in vijfjarenplannen.

Jan Cornillie gaf een bijzonder interessante link naar de studie van British Future over migratie: http://www.britishfuture.org/articles/how-to-talk-about-immigration/